15 marca – Światowy Dzień Konsumenta
Ochrona interesów konsumentów ma długą tradycję, a początki jej rozwoju to druga połowa XIX wieku. Pierwsza w świecie organizacja konsumencka o nazwie ,,Liga Konsumentów’’ powstała w Nowym Jorku w 1891 r., a pierwszym aktem prawnym chroniącym interesy konsumenta w zakresie jego bezpieczeństwa była ustawa o czystości żywności i lekarstw, uchwalona w USA w 1902 roku.
Koniec XIX wieku i początek XX wieku to dalszy rozwój idei ochrony interesów konsumentów w Europie na bazie ruchu spółdzielczego, szczególnie w Wielkiej Brytanii, Francji oraz w Skandynawii. W roku 1903 było już prawie 1.500 spółdzielni konsumenckich w Europie.
Współczesny wymiar ochronie konsumentów nadało posłanie przekazane przez Prezydenta Stanów Zjednoczonych Ameryki J.F. Kennedy’ego do Kongresu. Miało to miejsce 15 marca 1962 r. – datę tę przyjmuje się jako ?wiatowy Dzień Konsumenta. Dostrzeżono w konsumentach grupę społeczną rozproszoną, pozbawioną możliwo?ci ochrony własnych interesów i przedstawianiu ich opinii publicznej oraz osobom sprawującym władzę.
Na 39 Sesji Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych w roku 1985 została przyjęta Rezolucja w sprawie ochrony interesów konsumentów, pod nazwą ,,Wytyczne Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych w Sprawie Ochrony Konsumentów’’.Unia Europejska w art. 153 Traktatu o Wspólnotach Europejskich dowodzi, że ochrona konsumentów na rynku unijnym jest kwestią bardzo ważną, deklaruje bowiem, że ,,w celu wspierania interesów konsumentów i dla zagwarantowania wysokiego poziomu konsumpcji, wspólnota wnosi wkład w ochronę zdrowia, bezpieczeństwa i interesów gospodarczych konsumentów, jak i do wspierania ich prawa do informacji, wychowania i kształcenia zorganizowanego dla ochrony swych interesów.’’Korzystając z wzorców amerykańskich jak i do?wiadczeń państw członkowskich Wspólnoty, Dyrekcja Generalna ds. ochrony zdrowia i konsumentów Komisji Europejskiej, wypracowała 10 podstawowych zasad ochrony konsumentów w Unii Europejskiej.Są to następujące zasady:
1) Konsumenci mają możliwo?ć zakupu artykułów według własnego uznania i w wybranym przez siebie miejscu,
2) Konsumenci mają prawo do zwrotu niesprawnych artykułów,
3) Konsumentów chronią wysokie normy bezpieczeństwa żywno?ci i innych towarów konsumpcyjnych,
4) Konsumenci mają prawo wiedzieć, co spożywają,
5) Konsumentom należy zapewnić uczciwe warunki umów,
6) Konsumenci mają prawo do zmiany zdania,
7) Konsumentom należy ułatwiać porównanie cen,
8) Konsumenci nie mogą być wprowadzeni w błąd,
9) Konsumentom należy zapewnić ochronę podczas urlopu,
10) Konsumentom należy zapewnić pomoc w skutecznym rozstrzyganiu sporów transgranicznychInstytucjonalnie ochrona konsumentów w Polsce jest zadaniem wielu podmiotów.
Podstawowe znaczenie mają :
- Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, instytucja rządowa zajmująca się ochroną konsumenta zbiorowego,
- Inspekcja Handlowa jako wyspecjalizowany organ kontroli, powołany do ochrony interesów i praw indywidualnych i po?rednio zbiorowych konsumentów oraz interesów gospodarczych Państwa,
- powiatowi (miejscy) rzecznicy konsumentów (instytucja samorządowa zajmująca się ochroną konsumenta indywidualnego):
- organizacje społeczne, takie jak Federacja Konsumentów, czy Stowarzyszenie Konsumentów Polskich zajmujące się pomocą konsumentom indywidualnym, jak i działaniami lobbystycznymi na rzecz zbiorowych konsumentów.
Niezależnie od powyższego wymienić należy inne instytucje powołane do ochrony konsumentów w wąskim zakresie, jak:
- Sądy Konsumenckie,
- Rzecznik Ubezpieczonych,
- Arbiter Bankowy,
- Prezes Urzędu Regulacji Energetyki,
- Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej.